Wat is een digitaal productpaspoort?

Een digitaal productpaspoort is een gestructureerde dataset die gekoppeld is aan één specifiek product.

Zo’n paspoort wordt meestal opgesteld en beheerd door de fabrikant. Het bevat gestandaardiseerde productinformatie, zoals:

• materiaalsamenstelling
• CO2- en milieuprestaties
• herkomst en productie-informatie
• technische specificaties en certificeringen
• informatie voor naleving van wet- en regelgeving

Het digitaal productpaspoort krijgt in Europa steeds meer vorm via nieuwe regelgeving. Onder de Ecodesign for Sustainable Products Regulation (ESPR) wordt gewerkt aan een breder DPP-systeem. Voor de bouw is daarnaast ook de herziene Construction Products Regulation (CPR) relevant: die introduceert een digitaal productpaspoort voor bouwproducten en sluit dat waar mogelijk aan op het DPP onder de ESPR.

Voor de bouw gaat het dan bijvoorbeeld om materialen en producten zoals staal, prefab betonelementen, isolatie en afbouwmaterialen.

Met een digitaal productpaspoort wordt productdata over de hele levenscyclus beter beschikbaar, vergelijkbaar en bruikbaar voor compliance, rapportage en hergebruik.

Wat is een materialenpaspoort?

Een materialenpaspoort werkt op een ander niveau. In plaats van één product centraal te zetten, brengt het alle materialen in een gebouw, project of portefeuille samen.

Het materialenpaspoort maakt zichtbaar waaruit een gebouw is opgebouwd, welke hoeveelheden erin zitten, waar materialen zich bevinden en welke waarde of potentie ze later nog hebben.

Een materialenpaspoort bevat meestal informatie over:

• materiaalsoorten en hoeveelheden
• de locatie van materialen in het gebouw
• milieuprestaties
• onderhoud, vervanging en levensduur
• mogelijkheden voor demontage, hergebruik en restwaarde

Anders dan een digitaal productpaspoort, dat bij de fabrikant begint, ontstaat een materialenpaspoort op project-, gebouw- of portefeuilleniveau. Het groeit mee tijdens ontwerp, realisatie, gebruik, renovatie en uiteindelijk ook transformatie of demontage.

De belangrijkste verschillen tussen een digitaal productpaspoort en een materialenpaspoort

Hoewel beide draaien om materiaaltransparantie, hebben ze ieder een andere functie.

1. Schaalniveau
Een digitaal productpaspoort gaat over één product.
Een materialenpaspoort gaat over een heel gebouw of een volledige portefeuille.

2. Herkomst van de data
Een digitaal productpaspoort wordt in de basis gevuld door de fabrikant.
Een materialenpaspoort wordt samengesteld door projectteams, gebouweigenaren, adviseurs of platformen die data op gebouwniveau bundelen.

3. Doel
Een digitaal productpaspoort levert betrouwbare, gestandaardiseerde productdata.
Een materialenpaspoort zet die data in de context van een gebouw, zodat je er echt op kunt sturen.

4. Levenscyclus
Een digitaal productpaspoort zoomt in op het product zelf.
Een materialenpaspoort volgt materialen door de hele gebouwlevenscyclus.

5. Regelgeving en toepassing
Digitale productpaspoorten worden steeds sterker verankerd in Europese regelgeving, via onder meer de ESPR en de herziene CPR. Materialenpaspoorten worden vooral gedreven door de behoefte aan circulair bouwen, lifecycle management, vastgoedsturing en rapportage op assetniveau.

Hoe werken digitale productpaspoorten en materialenpaspoorten samen?

Deze twee systemen zijn geen alternatief voor elkaar. Ze versterken elkaar juist.

Het digitale productpaspoort zorgt voor consistente en betrouwbare data op productniveau. Daardoor wordt informatie van fabrikanten beter vergelijkbaar en beter bruikbaar.

Het materialenpaspoort brengt die data vervolgens samen op gebouwniveau. Zo wordt zichtbaar hoe materialen in de praktijk zijn toegepast, hoe ze presteren in context en welke waarde ze later nog vertegenwoordigen.

Samen maken ze het mogelijk om:

• nauwkeuriger te rekenen aan embodied carbon en milieuprestaties
• ontwerp, realisatie en beheer beter op elkaar aan te laten sluiten
• onderhoud, renovatie en hergebruik slimmer te plannen
• duidelijker te rapporteren op portefeuille- en regelgevingsniveau

Zonder goede productdata blijft een materialenpaspoort deels gebaseerd op aannames. Zonder gebouwcontext blijft productdata versnipperd. Juist daarom zijn beide lagen nodig.

Waarom is dit onderscheid juist nu belangrijk?

HNN helpt om circDe gebouwde omgeving beweegt richting meer transparantie, meer onderbouwing en meer verantwoordelijkheid in data.

Europese ontwikkelingen zoals de CSRD, de EU-Taxonomie, de ESPR en de nieuwe CPR vergroten de druk om beter inzicht te geven in materialen, prestaties en herkomst. Tegelijk willen ontwikkelaars, beleggers, vastgoedeigenaren en bouwpartijen beter begrijpen welke risico’s, impact en toekomstige waarde er in hun gebouwen en portefeuilles zitten.

In Nederland komt daar nog iets belangrijks bij. Bij nieuwbouw spelen ook nationale kaders mee, zoals de milieuprestatie-eisen in het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) en de bepalingsmethode voor milieuprestatie. Daardoor is materiaaldata niet alleen relevant voor ontwerp of inkoop, maar ook voor onderbouwing, toetsing en sturing op gebouwniveau.

In die context hebben digitale productpaspoorten en materialenpaspoorten ieder een eigen rol:

• het andere zorgt dat die data toepasbaar en bruikbaar wordt in de praktijk
• het ene zorgt dat data beschikbaar en betrouwbaar is

Eén verbonden datasysteem voor materiaaltransparantie

Naarmate regels en rapportage-eisen toenemen, wordt het belangrijker dat data tussen systemen kan bewegen in plaats van opgesloten blijft in losse tools.

Het digitaal productpaspoort legt de basis op productniveau. Het materialenpaspoort bouwt daarop voort op gebouw- en portefeuilleniveau.

Samen geven ze beter inzicht in materiaalstromen, milieueffecten en toekomstige waarde. En juist die samenhang is nodig om de stap te maken van lineaire bouwmodellen naar een circulaire en grondstofefficiënte gebouwde omgeving.